Cách tính lịch của người Thái Đen

Lưu ý: Nội dung bài viết được trích từ Tư liệu về văn hóa và xã hội dân tộc Thái của Nxb KH&XH xuất bản năm 1977 (Cầm Trọng – Khà Văn Tiến – Tòng Kim Ân)

  1. Tính năm: Năm âm lịch và năm Thái tính cũng như nhau, tức cứ 60 năm lại quay về tên cũ. Ví dụ năm cắt mẩu (ꪀꪰꪒ ꪹꪢ꫁ꪱ – Kỷ mão) là năm nay thì sáu mươi năm sau là năm cắt mẩu.

Cách tính: tiếng đầu lấy một bên can ghép với một tiếng bên chi, và sau cứ lần lượt như vậy.

Ví dụ: Năm 1976 là năm hai xi (ꪭꪱꪥ ꪎꪲ – Bính thìn) thì năm sau 1977 là năm mâng xảư (ꪹꪣꪷꪉ ꪻꪎ꫁ – Đinh tỵ).

Bên can Bên chi
Tiếng Thái Tiếng Việt Tiếng Thái Tiếng Việt
Cáp – ꪀꪱꪚ Giáp Chảư – ꪻꪊ꫁
Hặp – ꪭꪾꪚ Ất Pảu – ꪹꪜ꫁ꪱ Sửu
Hai – ꪭꪱꪥ Bính Nhi – ꪑꪲ Dần
Mâng – ꪹꪣꪷꪉ Đinh Mẩu – ꪹꪢ꫁ꪱ Mão
Pấc – ꪹꪜꪷꪀ Mậu Xi – ꪎꪲ Thìn
Cắt – ꪀꪰꪒ Kỷ Xảư – ꪻꪎ꫁ Tỵ
Khốt – ꪶꪄꪒ Canh Xngạ ꪏꪉ꫁ꪱ Ngọ
Huộng – ꪭ꫁ꪺꪉ Tân Một – ꪶꪣꪒ Mùi
Táu – ꪹꪔ꪿ꪱ Nhâm Xằn – ꪎꪽ Thân
Cá – ꪀ꪿ꪱ Quý Hậu – ꪹꪭ꫁ꪱ Dậu
Mệt – ꪹꪣꪸꪒ Tuất
Cạư – ꪻꪁ꫁ Hợi
ký hiệu 12 con giáp của người Thái
ký hiệu 12 con giáp của người Thái
  1. Tính tháng: Số ngày tính tháng theo như âm lịch. Nhưng cách tính lại chênh với âm lịch 6 tháng. Điều này giống như lịch Miếng vào các triều vua Pu Kama. Nên vì vậy nếu tính từ đầu năm đến cuối năm thì thứ tự các mùa là thu, đông, xuân, hạ.
Tháng Thái Tháng âm lịch
Thu Tháng Giêng

Tháng Hai

Tháng Ba

Tháng Bảy

Tháng Tám

Tháng Chín

Đông Tháng Tư

Tháng Năm

Tháng Sáu

Tháng Mường

Tháng Mười Một

Tháng Mười Hai

Xuân Tháng Bảy

Tháng Tám

Tháng Chín

Tháng Giêng

Tháng Hai

Tháng Ba

Hạ Tháng Mường

Tháng Mười Một

Tháng Mười Hai

Tháng Tư

Tháng Năm

Tháng Sáu

Tuy nhiên, nông lịch vẫn theo như âm lịch. Hội hè thường tổ chức vào những tháng nhàn hạ sau mùa thu hoạch. Từ tháng 1, chạp sang tháng giêng, hai tức từ tháng 5-6 đến tháng 7-8 theo lịch Thái. Như vậy, xưa người Thái Đen không ăn tết Nguyên Đán. Đối với họ, ngày tổ chức Xên Mương, Xên Bản, Xên Hươn là quan trọng. Tiếng sấm đầu năm báo hiệu một năm lao động, cũng như lễ cơm mới báo hiệu mùa thu hoạch bắt đầu. Và chuẩn bị những ngày nông nhàn.

Tất nhiên lịch 4 mùa này là từ thời xưa, nay không còn thích hợp nữa.

  1. Tính ngày: Cách tính cũng như cách tính năm, cứ sau sáu mươi ngày lại trùng với tên cũ và cũng do can ghép trước chi theo thứ tự định sẵn.
  2. Tính giờ: Mỗi ngày chia làm 12 canh theo chu kỳ chi giống như cách tính âm lịch.
Giờ Thái Giờ âm lịch Quy ra giờ
Chảư

Pảu

Nhi

Mẩu

Xi

Xảư

Xngạ

Một

Xằn

Hậu

Mệt

Cạư

Sửa

Dần

Mão

Thìn

Tỵ

Ngọ

Mùi

Thân

Dậu

Tuất

Hợi

 

Từ 23 giờ đến 01 giờ

Từ 01 – 03 –

Từ 03 – 05 –

Từ 05 – 07 –

Từ 07 – 09 –

Từ 09 – 11 –

Từ 11 – 13 –

Từ 13 – 15 –

Từ 15 – 17 –

Từ 17 – 19 –

Từ 19 – 21 –

Từ 21 – 23 –

 

 

CÁCH-TÍNH-LỊCH-CỦA-NGƯỜI-THÁI-ĐEN.pdf

2 Trả lời “Cách tính lịch của người Thái Đen

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *