Một số chức tước trong xã hội Thái xưa (Phần 1)

  1. Án Nha ( ꪮ꪿ꪱꪙ ꪑꪱ/ꪠꪱ ꪑꪱ): Chức chúa đất Thái cai quản một Mường Lớn, đứng đầu một châu. Những án nha lớn được gọi là án nha luông thường cai quản trực tiếp khu vực mình ở và còn được những mường lớn xung quanh thuần phục. Ví dụ Ta Ngần hay Bun Phanh thường được coi là những án nha luông. Đôi khi các chúa đất Mường Muổi, Mường La, Mường Lay cũng tự nhận mình là án nha luông. Ở Mai Châu Hòa Bình, chức an nha có khi chỉ trông coi một mường tương ứng với một xã hay một pọng. Vì ở đây không có chức Phìa.[…]

    Vua Thái Cầm Văn Oai
    Vua Thái Cầm Văn Oai(phải) và cha Cầm Văn Thanh
  2. Chảu (ꪹꪊ꫁ꪱ):  giai cấp quý tộc ngược với pay là giai cấp nông dân. Chảu thường bao gồm những phủ luông tức các ông lớn như: Phìa, Tạo, các chức dịch cao cấp, họ hàng thân thích nhà chúa. Dân pay là cơ sở của xã hội Thái “pay báu pọm dệt bản báu pền” – ꪼꪝ꪿ ꪹꪚ꪿ꪱ ꪝ꫁ꪮꪣ ꪹꪥꪸꪒ ꪚ꫁ꪱꪙ ꪹꪚ꪿ꪱ ꪹꪜꪸꪙ: dân không đồng lòng lập bản không xong.
  3. Chính chu: chúa đất đứng đầu một châu, một mường lớn. Ở Tây Bắc chức này thường được gọi là Án nha. Còn phìa chính châu lại chỉ coi một mường chính trong châu và thường do con cả của chúa đất án nha đảm nhiệm. Một khi án nha chết, phìa chính châu là con cả lên thay.
  4. Chu: ꪊꪴ châu, hàng chu: hàng châu; tạo chu ꪕ꫁ꪱꪫ ꪊꪴ chúa đất đứng đầu một châu.
  5. Chúa: người đứng đầu một mường. Chúa đất (ꪹꪊ꫁ꪱ ꪒꪲꪙ) có thể là án nha, là phìa, là tạo, là người thuộc dòng họ quý tộc trong vùng tự chi mình hay thay mặt cho trời đất, cho vua chúa cai trị dân, nắm toàn quyền về các mặt kinh tế, chính trị, tông giáo, quân sự. Khi đại diện về mặt thân quyền, chúa mang chức chảu xửa hay chảu hua. 
  6. Chưởng: ꪹꪊ꫁ꪉ chức vị phong cho một người nào đó tỏ ra có chút hiểu biết hay làm ăn khá giả ở nông thôn Thái, giống như chức nhiêu ở dưới xuôi.
  7. Cốc mường: ꪶꪀ꪿ꪀ ꪹꪣꪉ là người đứng đầu một mường, làm gốc cho cả mường, người đứng ra nhận một đầu mường ꪬꪺ ꪹꪣꪉ với trên.[…]
  8. Hua Mường: ꪬꪺ ꪹꪣꪉ đầu mường: Trong một châu, chúa đất đứng ra nhận với triều đình, cai quản toàn châu để được hưởng các quyền về ruộng đất, tài sản công cộng… đồng thời chịu gánh vác mọi nghĩa vụ với triều đình, trong thời bình thì cống nạp, phu phen, thuế má; khi có chiến tranh thì nộp quân, lương, binh dịch.[…]
    Lưu ý: Nội dung bài viết được trích từ Tư liệu về văn hóa và xã hội dân tộc Thái của Nxb KH&XH xuất bản năm 1977 (Cầm Trọng – Khà Văn Tiến – Tòng Kim Ân)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *